(: Laryszów :)



Początki Laryszowa

       Kolonię Larischhof obecnie Laryszów założył w 1775 roku Gustaw Wenzel von Larisch, i stąd jej nazwa. Na podstawie wspomnień najstarszych ludzi dowiadujemy się, że ich przodkowie przybyli z Galicji (z pogranicza Moraw i Czech) i byli wyznania protestanckiego. Z racji swego wyznania, będąc w ojczyźnie katolickiej mocna dyskryminowani przeszli do protestanckich Prus. W Larischhof znaleźli schronienie. W 5 lat po założeniu koloni, liczyła ona 26 domów, które były zamieszkane przez 75 mieszkańców.
       Grunty na których założono kolonię Laryszów, to piaszczyste gleby , najgorsze w całym powiecie bytomsko-tarnogórskim i utrzymanie rodziny było bardzo trudne.
       Gustaw von Larisch umiera bezpotomnie w 1810 r. Wilkowice i Laryszów przejmuje jego siostrzeniec Edward von Koschützki. Edward ginie na wojnie w 1913 r. Jego majątek przejmuje 27 grudnia 1816 roku jego brad Karol von Koschützki.
       W 1830r. kolonia liczyła 32 domy i 208 mieszkańców
       W 1840r. 35 domów i 243 mieszkańców.
       W 1855r. liczba mieszkańców wzrosła do 332.
       W 1861r. 40 domów było zamieszkanych przez 364 mieszkańców.

Herb Rodu Larisch

Herb Rodu Larisch


I wojna światowa

        Laryszów , na szczęście, nie znalazł się w bezpośrednich działaniach wojennych. Nie mniej poniósł w tej wojnie duże ofiary w ludziach. 18 żołnierzy to jest ok . 20% powołanych na front przepłaciło to życiem. Ich nazwiska zarówno ewangelików jak i katolików widnieją do dziś na wspólnej, odlanej z brązu płycie, umieszczonej na olbrzymim kamieniu, przed wejściem do kościoła ewangelickiego. Obelisk postawiono w 1934r.

Kamień poświęconym poległym w I wojnie światowej mieszkańcom Laryszowa


przed kościołem ewangelickim.



Rozwój Laryszowa

       Rozwój wsi w okresie międzywojennym w latach 20 lat był bardzo kiepski. Kiepska gleba, brak przemysłu, bliskość granicy nie zachęcały do osiedlania się i inwestowania. Młodzież zatrudniał się na cegielni w Miedarach lub przy wyrębie lasów. Starsi pracowali w kopalni Fryderyka w Tarnowskich Górach, czy w hucie na Strzybnicy. Rzemiosła też praktycznie nie było, jeden szewc, jeden szynk i jeden sklep. Sklep znajdował się w środku wsi, jego właścicielem był Emil Bunke. Był to sklep ogólno - spożywczy. Sklep istniał do 1945r. Szynk w Laryszowie istniał już od 1840r. W 1913r. jego właścicielem został Karl Strzeletz. Prawdopodobnie był to ten szynk, a raczej restauracja, która stała naprzeciw szkoły ewangelickiej. Nazywał się "Granz - Gasthaus" (restauracja graniczna). Tu znalazła miejsce także pierwsza poczta.
       W 1923 r. doprowadzono do wsi prąd, a w 1934r. wodociąg. W latach 1927 - 1928 wybudowano linię kolejową na trasie Mikulczyce - Brynek. Na granicy Miedar i Laryszowa powstała stacja kolejowa "Larischhof - Miedar". W 1928r. w krótkim czasie powstał kościół ewangelicki. W latach 30-tych istniały już 3 sklepy spożywcze, 1 mięsny, 1 piekarnia. 1 października powstała gmina Larischhof, której podlegały wsie takie jak Immenwald (dzisiejsze Miedary i Kopaniana), Wolfstal (Wilkowice i kolonia Georgendorf), Alt Larischhof. Gmina liczyła 2101 mieszkańców. Była to gmina (jedna z trzech) największa pod względem gospodarstw.


Pocztówka z Laryszowa z lat 20-tych (1).Od lewej od góry: Sklep kolonialny Bunk`ego, restauracja Grenzgasthaus, kościół ewangelicki, szkoła ewangelicka.
Pocztówka z lat 30-tych (2). Od góry od lewej: Restauracja po rozbudowie, Kościół ewangelicki, nowa szkoła z 1936r., pomnik ku pamięci poległych na I wojnie światowej.

Edukacja w Laryszowie

       Pierwsza szkoła w Laryszowie powstała w 1888 r. i była to szkoła ewangelicka. Wybudowano ją w północno wschodnim krańcu wsi z środków rządowych. Dzieci katolików uczęszczały do szkoły w Miedarach. W 1932r. otworzono pierwszą szkołę katolicką w domu Oswalda i Franziski Mülerów. W tym czasie budowano nową szkołę, w której miejsce znalazły dzieci katolików i ewangelików. Została ona w 1977r. zamknięta. W 2001 przebudowano ją na klub.
       Obecnie w Laryszowie nie ma znów szkoły . Dzieci uczą się w szkole w Miedarach, tak jak ich dziadkowie około 80 lat temu.

1.Dawna szkoła katolicka u Müllera. Czynna w latach 1932 - 1937.
2.Dawna szkoła ewangelicka czynna w latach 1888 - 1936. Obecnie budynek mieszkalny.
3.Dawna szkoła publiczna czynna w latach 1936 - 1977 (dziś klub)

Ewangelicy


       Wieś Laryszów została założona przez ewangelików. Z biegiem czasu kolonię zaczęli zasiedlać katolicy, którzy zdominowali ewangelików liczebnie. Obecnie liczba ewangelików to ok. 15% mieszkańców Laryszowa (36 osób). Współżycie wyznań w Laryszowie było i jest uważane za wzorowe. Święta kościelne jednego wyznania są szanowane przez osoby drugiego wyznania. Prawdziwym symbolem zgodności jest tablica przed kościołem ewangelickim, zawierająca nazwiska poległych w I wojnie światowej i ewangelików, i katolików.
       17 listopada 1929 poświęcono pierwszy ewangelicki kościół. Wcześniej w 1924r założono cmentarz ewangelicki.

Kościół Ewangelicki

Katolicy


       Mimo iż są liczniejszą grupą wyznaniową nie mają własnego kościoła. Od początku należeli do parafii w Zbrosławicach. W związku z wybudowaniem w 1932 kościoła w Miedarach, do parafii Miedary. Zamiast kościoła mają okazałą kapliczkę powstałą już w 1865r. Kaplica poświęcona jest NMP Królowej Aniołów. Odpust obchodzony jest w pierwszą niedzielę sierpnia.

Kapliczka w Laryszowie z 1865r.

Współczesność


       Obecny Laryszów liczy 426 mieszkańców. Sołtysem wsi jest pan Piotr Szołtysik. W Laryszowie jest 5 ulic, a nie jak powszechnie się uważa jedną są to ulice: Wolności, Pyskowicka, Laryszowska, Bohaterów Westerplatte, Boczna. Jest to mała wieś która liczy 184ha.
       14 lat temu wybudowano korty tenisowe 'Kubalonka", gdzie oprócz 6 kortów tenisowych mieści się restauracyjka, basen, boisko do siatkówki i koszykówki oraz bilard, korty stały się ciekawą atrakcją w Laryszowie. Właścicielem jest p. Krystian Kupka.

Korty tenisowe "Kubalonka"



(:Laryszów:) OdWiEdZiŁo: LuDkÓw